Harry Mulisch

Die krijgt een plaatsje onder de categorie Kunst. Het gaat ‘m goed.

Harry Mulisch. Biografische feiten vind je zowat overal en nergens en dus zal ik mij niet bezondigen aan een clichématig begin van mijn artikel, met een opsomming van prijzen en verdiensten.
Het eerste boek van Harry Mulisch dat ik in mijn handen kreeg, was Twee vrouwen. Of nee, zo eenvoudig is mijn leeshistorie toch niet verlopen: het eerste boek was Het stenen bruidsbed. Elk jaar bestelde ik trouw mijn übergoedkope pakketje Boektoppers16+ en in 2006 bestond het pakket uit een vreemde ‘literaire’ mengeling van o.a. Loverboy, Specht en zoon en Het stenen bruidsbed. Op dat moment was ik dertien jaar en dus perfect rijp voor Specht en zoon, Slaap! en Met angst en beven, maar absoluut niet voor Het stenen bruidsbed. Ik las een pagina of twintig en gaf het op. Tot op heden heb ik Het stenen bruidsbed nog steeds niet gelezen. In 2008 kreeg ik van een goede vriend Twee vrouwen (uit 1975). Dát was mijn eerste échte Harry Mulischboek. Een zeer-boeiende-biografische-feiten-website zal je meedelen dat dat een boek is uit Mulisch’ derde periode: dé succestijd met boeken als De aanslag een De ontdekking van de hemel.
Ik vond Twee vrouwen een geweldig verhaal. De gelaagdheid drong vaak, maar niet altijd tot me door, en toch blijft het een ontroerend verhaal. Dat is de kracht van Mulisch, geloof ik, dat hij voor iederéén een goed schrijver kan zijn en niet alleen voor de mensen die de complexe structuren en verwijzingen meteen begrijpen.

Bron: www.harrymulisch.com

In datzelfde jaar moest ik voor school De aanslag (1982) lezen. Ten eerste is moest een groot woord, want ik heb gigantisch hard van dit boek genoten en het lezen voelde op geen enkele manier aan als een vervelende verplichting. Ten tweede had ik precies de uitgave van op de afbeelding, een kaft die ik overigens nog steeds erg mooi vind, veel mooier dan de uitgave die in 2007 bij de Boektoppers16+ zat. Op school hebben we De aanslag tot op het laatste woord uitgespit en ontleed. Zonder deze ervaring zou ik Mulisch niet lezen op de manier zoals ik hem vandaag lees, zou ik misschien wel uit mezelf een paar lagen kunnen ontleden, maar veel over het hoofd zien.
Van de namen van de Haarlemse huizen, Welgelegen, Buitenrust, Nooitgedacht en Rustenburg, tot “Anton, die juist de dobbelsteen wil gooien” (Alea jacta est…)  en “Overal was het al dag, maar hier was het nacht, neen, meer dan nacht.” (een quote van Plinius, een auteur die ik in de klas gelezen heb in het Latijn)… Alles zit zo goed in elkaar, vervlochten, onlosmakelijk verbonden. Je beseft niet hoeveel verwijzingen er zijn naar zijn ander werk, zijn eigen leven en de geschiedenis, tot je zijn hele oeuvre hebt doorwerkt.

Bron: www.kb.nl

Het derde boek dat ik gelezen heb (door De Standaard belangrijk geacht in zijn oeuvre, vandaar), is Voer voor psychologen (1961). Volgens De Standaard is dit werk een must read in het oeuvre van Mulisch en dat is echt waar. Louis Paul Boon vond het ook al zo’n machtig boek, zelfs zonder dat het een literaire fictiebesteller is. De zwart-rood-witte kaft met plaat van Vesalius viel me in een In Memoriamuitzending op Canvas direct op. Ik wist niet eens dat het dankzij Mulisch was dat voer voor psychologen een uitdrukking is geworden. Daags na zijn dood ben ik het boek gaan halen in de bibliotheek: ik zag dat het hiervoor de jaren had gesleten in de vergeetput van het magazijn, en dat terwijl ik juist vind dat het een waardevol ‘epistel’ is. Het is een zelfportret, een verzameling van zijn hersenspinsels en zijn filosofie. Belangrijke delen van zijn levenspad staan er in beschreven; eveneens bedenkingen bij vanalles en nog wat (maar, zoals verwacht bij Mulisch, niet willekeurig). Het boek bestaat uit meerdere delen waarvan de meeste al eerder waren gepubliceerd. Wie de grondbeginselen van De Schrijver Mulisch, de grootste van de Grote Drie, het Nederlandse equivalent van Hugo Claus, wil leren kennen, moet Voer voor psychologen gelezen hebben. Ik had een hele verzameling treffende passages aangelegd, maar die ben ik helaas kwijtgespeeld. Daarom: ga dat boek gaan halen en lees het zelf. Het is verwarrend, bevreemdend, een vreemde ontleding, maar het zou wel eens één van zijn beste beschouwende boeken kunnen zijn. Ik las de zestiende druk, wat wil zeggen dat het boek heel wat herdrukken heeft gehad wegens succes. De laatste jaren is het boek in de vergetelheid geraakt. Breng de schrijver Mulisch tot leven, lees zijn boeken.

Overzicht van boekomslagen
Harry Mulisch op COBRA (een schat aan audio- en videofragmenten)
30/10/10:  Harry Mulisch overleden